Theory of change: hoe je denkt dat verandering werkt

Een theory of change, of verandertheorie, beschrijft hoe en waarom je denkt dat je werk iets verandert. Het is de route van wat je doet naar wat je wilt bereiken. Met de aannames erbij die onderweg moeten kloppen.

Het woord theorie is serieus bedoeld. Het is een vermoeden dat je toetst, geen belofte aan een financier of investeerder.

Wanneer maak je er een?

• Als je een nieuw programma of een nieuwe organisatie start.
• Als een financier, investeerder of bestuur erom vraagt.
• Als partners of je team elk een ander beeld hebben van het doel.
• Als je wilt weten waarom iets wel of niet werkt.

Stap voor stap

1. Bepaal de verandering op lange termijn die je wilt zien.
2. Redeneer terug · wat moet er eerst gebeuren?
3. Zet je activiteiten erbij · wat doe je zelf?
4. Schrijf je aannames op · wat moet waar zijn?
5. Kies per stap een indicator · hoe zie je dat het gebeurt?
6. Toets het geheel met de mensen om wie het gaat.

Fouten die we vaak zien

• De lijn is te recht. Verandering is rommelig.
• De mensen om wie het gaat, kregen geen stem.
• Hij is één keer gemaakt en daarna nooit meer bekeken.
• Activiteiten staan op de plek van effecten.
• De ambitie is te groot, of juist te klein.

Een theory of change die we echt gebruikt zien worden, past meestal op één A3. Het team pakt hem erbij als er een keuze voorligt. En het past hem aan als iets anders loopt dan gedacht. Een oprichter die in een pitch zegt welke aanname nog onzeker is, wekt vaak meer vertrouwen dan een strak schema.

Ben je zelf een financier? Vraag ontvangers dan om een ruwe eerste versie in plaats van een af document. Bespreek samen welke aanname het zwakst is.