Een verandertheorie in een middag

Een financier wil je verandertheorie zien, en een investeerder vraagt om een theory of change. Een aanvraag bij NWO vraagt om een impactplan. Horizon Europe noemt het pathways to impact. Het klinkt als een groot document, maar een eerste versie maak je in een middag.

Wat het is

Een verandertheorie laat zien hoe je werk tot verandering leidt. Van wat je doet, naar wat mensen merken, naar wat er op lange termijn anders is. En welke aannames daaronder zitten. Het is geen schema om af te vinken, maar een gesprek op papier over hoe jullie denken dat het werkt.

Vier tot acht mensen is een goede groep. Nodig iemand van het bestuur of de oprichter uit, en een paar mensen die het werk doen. Als het kan ook iemand voor wie je het doet, zoals een deelnemer of klant. Bij een onderzoeksproject is een partner uit de praktijk erg waardevol.

Hoe we de middag indelen

1. Begin met het doel, een half uur. Wat moet er over vijf jaar anders zijn, en voor wie? Schrijf het in één zin.
2. Werk dan terug, drie kwartier. Wat moet er gebeuren voordat dat doel bereikt is? Ga stap voor stap terug naar wat je nu doet.
3. Kijk naar je activiteiten, een half uur. Welke horen bij elke stap, en wat mist er?
4. Schrijf de aannames op, een half uur. Bijvoorbeeld dat deelnemers tijd hebben, of dat klanten het product blijven gebruiken. Zet de zwakste aanname bovenaan.
5. Kies tot slot een eerste indicator per stap, een kwartier. Een teken dat laat zien of het gebeurt.

Aan het eind heb je een tekening op één A3 en een lijst met aannames. En een paar indicatoren om mee te beginnen. Voor een aanvraag, een pitch of een gesprek met je bestuur is dat genoeg. Het blijft een eerste versie: of je aannames kloppen, weet je pas na een tijdje meten.

Waar het vaak misgaat

De tekening krijgt te veel pijlen, terwijl één hoofdroute duidelijker is. Of er staan alleen activiteiten in, en de verandering bij mensen ontbreekt. Soms zijn de claims te groot: je laat zien wat je bijdraagt, niet dat jij alles veroorzaakt. En vaak wordt de verandertheorie één keer gemaakt en daarna weggelegd. Kijk er liever elk halfjaar opnieuw naar.

Voor investeerders en financiers

Een investeerder kijkt vaak naar de vijf dimensies van impact: wat, wie, hoeveel, bijdrage en risico. Je verandertheorie geeft al een eerste antwoord op wat, wie en bijdrage, en je aannames zijn een begin voor risico. Voor hoeveel heb je cijfers nodig. Een financier kijkt vooral of je aannames kloppen met de praktijk.

Ben je zelf een financier, vraag ontvangers dan om zo’n eerste versie in plaats van een dik document. Zo beoordeel je de logica zonder hen te veel te vragen.

Wil je dat we meekijken? Dat begint meestal met een workshop van een dagdeel met je team.