Waarom gaat het sneller als je eerst vertraagt?

Vier partners starten een pilot: een gemeente, een woningcorporatie, een energiebedrijf en een bewonersgroep. Er is geld voor achttien maanden. De stuurgroep wil over zes maanden de eerste resultaten zien. Dus begint elke partner meteen, en elke partner zet een eigen meting op. Na een jaar liggen er vier sets gegevens die niet op elkaar passen. Niemand kan zeggen of de pilot werkt, en het vervolg komt in gevaar.

Er was geen gebrek aan snelheid. Er was aan het begin geen tijd voor de vraag wat de partners samen wilden weten. De gedeelde doelen stonden in het convenant, maar in woorden die elke partner anders las. Die vraag kwam alsnog, alleen een jaar te laat en met minder geld.

Bij een programma van het Rijk gaat het vaak net zo. De tussenevaluatie staat al in de planning voordat het programmabureau weet wat het programma moet laten zien. Dus wordt er gemeten wat er te meten valt. Wie aan het begin een paar weken neemt om te praten over wat telt, lijkt tijd te verspillen. Wie die weken overslaat, betaalt ze later terug, met rente.

Grappig genoeg gaat het in het private domein vaak beter. Een familiebedrijf denkt in generaties, niet in kwartalen. Een eigenaar wil het bedrijf ooit overdragen. Dus neemt ze de tijd voor een nieuwe machine of een nieuwe klant. Rond de opvolging praat een familie soms jaren voordat er iets verandert. Oprichters van een startup leren het ook snel. Met weinig runway kun je geen meting betalen die niets oplevert. Dus testen ze eerst klein of een klant het product wil. Pas daarna praten ze met een investeerder over groei. In het mkb gaat het net zo. Wie het eigen geld uitgeeft, weet dat haast later duur wordt. Vertragen is daar geen achterstand, maar een manier om kosten te besparen.

Langzaam denken en snel doen, zo zouden we het willen. Langzaam denken is de tijd nemen voor vragen die niet snel te beantwoorden zijn. Wat willen we veranderen, en voor wie? Welke aanname is het zwakst? Wat doen we als het tegenvalt? Snel doen is daarna klein beginnen, snel kijken wat er gebeurt en bijsturen. Een meting hoeft dan niet perfect te zijn. Hij moet passen bij de vraag die je samen stelde.

Haast is vaak een manier om zekerheid te zoeken. Een dashboard dat na drie maanden groen kleurt, geeft rust in de stuurgroep. Vertragen vraagt om onzekerheid toe te laten. We weten nog niet wat we moeten meten, dus praten we eerst. Dat voelt ongemakkelijk aan een tafel die resultaat wil. Toch is het die onzekerheid die je later sneller maakt, omdat je weet waar je naar kijkt.

Ook bij ons wint de haast het soms. Een opdrachtgever wil binnen twee weken een plan, en dan schrijven we een plan. Dat we liever eerst een gesprek hadden gehad, zeggen we niet altijd.

We zouden willen dat de eerste weken van een pilot of programma niet tellen als achterstand. Dat een stuurgroep niet alleen vraagt of er al resultaat is, maar ook of er al genoeg is nagedacht. Wie langzaam begint, kan daarna veel sneller gaan.