Tussenmensen

Elke donderdag drinkt Samira koffie in het buurthuis. Ze kent de bewoners die al dertig jaar in de wijk wonen, en de nieuwe gezinnen op de derde verdieping. Op maandag zit ze bij de gemeente, in een overleg over het sociaal domein. Daar spreekt ze een andere taal. Ze vertaalt de hele week heen en weer.

Samira is verzonnen, maar je kent vast iemand zoals zij. Iemand die tussen twee werelden staat en ze bij elkaar houdt. In dit verhaal noemen we zulke mensen tussenmensen.

Veel werk in de wijk speelt zich af tussen werelden die elkaar slecht verstaan. Een gemeente werkt met een begroting, een raad en een jaarrekening. Een buurtinitiatief werkt met vrijwilligers, verhalen en een kas met wat contant geld. Een fonds denkt in programma’s van vier jaar, een bewoner in de week van nu.

Elk van die werelden is een web op zich. Mensen kennen elkaar, delen woorden en weten hoe het werkt. Maar tussen de webben ligt een kloof. Daar gelden geen gedeelde regels, en daar valt veel tussen wal en schip.

Het onderzoek naar tussenmensen begon in de jaren zeventig. Michael Tushman bestudeerde in 1977 hoe informatie een organisatie binnenkomt. Dat bleek vaak via een paar mensen te lopen. Hij noemde hen boundary spanners: mensen die over de grens heen werken.

Etienne Wenger beschreef in 1998 iets vergelijkbaars voor groepen die samen leren. Hij noemde hen brokers, makelaars. Ze horen bij meer dan één groep en nemen ideeën van de ene naar de andere mee. Daardoor zijn ze nooit helemaal van één kant.

In het Nederlands hebben we er veel namen voor: kwartiermaker, verbinder, wijkcoach, grensganger, bruggenbouwer. Doortje Kal maakte het eerste woord in 2001 bekend. Het werk is overal hetzelfde: zorgen dat twee kanten elkaar begrijpen.

Paul Williams beschreef in 2002 wat goede boundary spanners in de publieke sector kunnen. Ze zijn vooral goed in relaties. Ze bouwen vertrouwen op, kunnen met botsende belangen omgaan en zien het geheel achter de losse projecten.

Ingmar van Meerkerk en Jurian Edelenbos vroegen in 2014 aan 141 projectleiders van Nederlandse stedelijke projecten hoe hun samenwerking liep. Waar tussenmensen actief waren, vertrouwden de partners elkaar duidelijk meer. En met dat vertrouwen werkte de samenwerking beter.

Tussenmensen vertalen dus niet alleen woorden. Ze vertalen ook belangen, tempo en verwachtingen. Ze vertellen de gemeente waarom bewoners niet komen opdagen. Ze leggen bewoners uit waarom een subsidie om een verslag vraagt.

Tussenmensen betalen er een prijs voor. Wie bij twee werelden hoort, hoort bij geen van beide helemaal. De gemeente vindt hen te veel van de buurt, de buurt vindt hen te veel van de gemeente. Dat is zwaar, en veel tussenmensen raken op den duur uitgeput.

Hun werk is ook moeilijk te zien. In een verslag staan het aantal bijeenkomsten en het aantal bewoners dat je bereikte. Er staat niet in dat er een ruzie is voorkomen, of dat een bewoner eindelijk de juiste ambtenaar belde. Wat niet in de cijfers staat, krijgt vaak ook geen geld.

En als een tussenmens vertrekt, gaan de verbindingen mee. Het web aan beide kanten blijft staan. Alleen de brug is weg.

Je kunt het werk van tussenmensen wel degelijk in beeld brengen. Je moet alleen iets anders tellen dan activiteiten.

• Tel verbindingen. Wie kende wie aan het begin, en wie kent wie nu? Een eenvoudige netwerkkaart laat zien wat er is gegroeid.
• Verzamel verhalen van beide kanten. Vraag bewoners en ambtenaren wat er is veranderd in hoe ze samenwerken.
• Leg vast wat er niet gebeurde. Een ruzie die niet uit de hand liep, is ook een resultaat.
• Financier de rol, niet alleen het project. Een tussenmens heeft tijd nodig, ook tussen twee projecten in.

Zet je een samenwerking op, met een convenant en een stuurgroep? Vraag dan: wie staat hier tussenin? En wie zorgt er voor die persoon?

Misschien ben je zelf een tussenmens. Dan weet je hoe het voelt om nergens helemaal bij te horen. Je werk is niet het meest zichtbaar. Maar zonder jou is er geen web, alleen twee losse helften.